1 sierpnia przypada 82. rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego – jednego z najważniejszych i najbardziej tragicznych wydarzeń w historii Polski. Tego dnia w 1944 roku mieszkańcy stolicy oraz żołnierze Armii Krajowej podjęli heroiczną walkę z niemieckim okupantem, wierząc, że ich poświęcenie przyczyni się do odzyskania niepodległości.
We wrześniu 1939 roku II Rzeczpospolita została zaatakowana z dwóch stron – od zachodu przez III Rzeszę, a od wschodu przez Związek Radziecki, działające w porozumieniu na mocy paktu Ribbentrop–Mołotow. W wyniku tej agresji doszło do faktycznego czwartego rozbioru Polski. Mimo klęski państwa naród polski nie zaprzestał walki. W okupowanym kraju szybko rozwinęło się Polskie Państwo Podziemne, którego największą organizacją zbrojną była Armia Krajowa.
Największym przedsięwzięciem militarnym Armii Krajowej była rozpoczęta w styczniu 1944 roku akcja „Burza”. Jej celem było wyzwalanie polskich ziem przed nadejściem Armii Czerwonej oraz przejmowanie władzy przez przedstawicieli Polskiego Państwa Podziemnego. Zakładano, że alianci zachodni oraz ZSRR uznają ich za legalne władze odradzającej się Polski. Kulminacyjnym momentem akcji „Burza” stało się właśnie Powstanie Warszawskie.
1 sierpnia 1944 roku o godzinie 17.00, zwanej „Godziną W”, rozpoczęło się Powstanie Warszawskie. Do walki przystąpiło około 25 tysięcy spośród blisko 50 tysięcy planowanych żołnierzy. Do powstania dołączyli także członkowie innych organizacji konspiracyjnych, między innymi Polskiej Armii Ludowej, Korpusu Bezpieczeństwa, Narodowych Sił Zbrojnych, granatowi policjanci, Żydowska Organizacja Bojowa oraz liczni ochotnicy. W szeregach powstańców walczyły również kobiety, młodzież, a nawet dzieci. Niezwykle ważną rolę odegrała ludność cywilna, która dostarczała żywność, opiekowała się rannymi i pomagała w budowie barykad.
Jednym z największych problemów powstańców były ogromne braki w uzbrojeniu. Broń palną posiadało zaledwie około 10% walczących. Uzbrojenie zdobywano na Niemcach, korzystano z nielicznych zrzutów alianckich oraz własnej produkcji, obejmującej między innymi miotacze ognia, butelki zapalające czy pistolety maszynowe „Błyskawica”. Wielu powstańców walczyło w cywilnych ubraniach lub zdobycznych mundurach, rozpoznawalnych przede wszystkim dzięki biało-czerwonym opaskom.
Walki objęły lewobrzeżną Warszawę oraz okoliczne tereny, między innymi rejon Marek, Legionowa i Puszczy Kampinoskiej. Początkowo powstańcy odnieśli kilka znaczących sukcesów i opanowali ważne punkty miasta. Z czasem jednak siły niemieckie przystąpiły do brutalnych kontrataków, stopniowo odzyskując kontrolę nad kolejnymi dzielnicami. Okupanci stosowali masowy terror wobec ludności cywilnej, dopuszczając się licznych zbrodni i planowego niszczenia miasta.
Polskie dowództwo liczyło na szybkie nadejście Armii Czerwonej oraz skuteczną pomoc aliantów zachodnich. Józef Stalin wstrzymał jednak ofensywę na Wiśle i nie zgodził się na korzystanie z radzieckich lotnisk przez alianckie samoloty niosące pomoc walczącej Warszawie. W konsekwencji wsparcie okazało się niewystarczające, a szanse na zwycięstwo stopniowo malały.
Po 63 dniach ciężkich walk, 2 października 1944 roku, podpisano akt kapitulacji. Straty były ogromne – zginęło około 18 tysięcy powstańców, około 25 tysięcy zostało rannych, a około 15 tysięcy trafiło do niewoli. Jeszcze tragiczniejsze były straty wśród ludności cywilnej, szacowane na od 120 do 200 tysięcy ofiar.
Po upadku powstania, na rozkaz Adolfa Hitlera, Warszawa została niemal doszczętnie zniszczona. Choć Powstanie Warszawskie zakończyło się militarną klęską, na zawsze pozostało symbolem odwagi, poświęcenia i niezłomnej walki o wolność. Bohaterstwo jego uczestników do dziś stanowi ważny element polskiej pamięci historycznej. W 82. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego oddajemy hołd wszystkim powstańcom, którzy walczyli i cierpieli za wolną Polskę.
Łukasz Woś,
Centrum Informacji Turystycznej i Historycznej Gminy Chęciny
